mutyzm wybiórczy

Jak leczyć mutyzm wybiórczy (selektywny)?
JudymJudym - specjalista Tipy.pl

Wiesz już, że twoje dziecko nie jest chorobliwie nieśmiałe, ale cierpi na zaburzenie zwane mutyzmem wybiórczym. Martwisz się o to, że będzie miało problemy w kontaktach z rówieśnikami, nie poradzi sobie w szkole, ani w dorosłym życiu? Twoje obawy nie są bezpodstawne. W przypadku mutyzmu wybiórczego bardzo istotne jest jak najwcześniejsze rozpoczęcie leczenia. Istnieje wiele rzeczy, które możesz zrobić, żeby pomóc swojemu dziecku. Jednak jeżeli nie odzywa się ono miesiąc lub dłużej, konieczna będzie pomoc doświadczonego psychologa dziecięcego. Więcej informacji na temat leczenia mutyzmu znajdziesz poniżej.
1
Leczenie mutyzmu wybiórczego koncentruje się na trzech kwestiach:

  • zmniejszeniu lęku, jaki czuje dziecko
  • uświadomieniu nauczycielom i innym osobom czym jest to zaburzenie oraz ustaleniu rozsądnych metod komunikacji
  • wypracowaniu hierarchii komunikacji i stopniowym przełamywaniu barier w relacjach dziecka z otoczeniem
2
METODY BEHAWIORALNE

Obejmują działania „krok po kroku”, które stopniowo zachęcają dziecko do coraz bardziej aktywnej komunikacji. Często opierają się na systemie nagród za robione przez dziecko postępy.

Dotyczą:

  • stopniowego wystawiania dziecka na coraz to więcej interakcji społecznych, jednak w sposób niezagrażający mu, bez popychania go na siłę czy przytłaczania daną sytuacją
  • zachęcania dziecka do kontaktów z rówieśnikami (np. poprzez gry zespołowe lub uczęszczanie do klubu sportowego)
  • pracę „od środka”, czyli zachęcanie dziecka do rozmów z najbliższą rodziną i krewnymi, następnie do wspólnych zabaw w domu z jednym z kolegów, stopniowo zwiększając liczbę kolegów i zmieniając miejsce zabaw (podwórko, szkoła)
  • zaczynania terapii od zabaw według ustalonych reguł (oglądanie telewizji, granie w gry planszowe lub uprawianie sportów zespołowych), w których nie ma tak dużej presji, że dziecko musi się odezwać
  • stopniowego przechodzenia do luźniejszych dyscyplin (np. odgrywanie ról w przedstawieniach)
3
Pomoc dziecku w kontaktach z otoczeniem (miejsca publiczne)

  • Daj dziecku szansę odezwania się w miejscach publicznych. Zachęć je do czynnego udziału w składaniu zamówienia w restauracji. Gdy podejdzie kelner, zapytaj dziecko, co chciałoby zjeść. Prawdopodobnie pokaże palcem na jakieś danie w menu, zachęć je wówczas do głośnego mówienia „tak” lub „nie” na zadawane przez ciebie pytania. Z czasem postaraj się, by dziecko na głos wyartykułowało to, czego chce.
  • Wykorzystuj każdą nadarzającą się okazję. Baw się z dzieckiem w kawiarni, zachęć je do mówienia „dziękuję” kierowcy autobusu czy pani w sklepie.
  • Nie rób sceny, gdy dziecko odezwie się w towarzystwie. Potraktuj to jak coś naturalnego i spokojnie kontynuuj rozmowę. Gdy zostaniecie sami, możesz powiedzieć mu coś w stylu: „Bardzo ładnie odpowiedziałeś kelnerowi, myślę, że to docenił”.
4
Pomoc dziecku w szkole

  • Zabierając dziecko do szkoły szukaj takich miejsc, żeby dookoła znajdowało się kilka osób. Rozmawiaj przy nich z dzieckiem, stopniowo oswajając je i zachęcając do dialogu.
  • Namów dziecko, żeby zaprosiło do domu inne dzieci. Bawiąc się z nimi na znanym sobie terenie będzie się czuło bardziej pewnie, aż w końcu będzie w stanie rozmawiać z rówieśnikami nie tylko w domu, ale i w szkole.
  • Gdy uznasz, że dziecko jest już gotowe, zabierz je do szkoły z jednym lub dwoma kolegami, żeby pobawili się na boisku, gdy nikogo innego nie będzie w szkole (np. w weekend lub po lekcjach).
  • Gdy dziecko poczuje się już pewnie w takiej sytuacji, poproś o przyjście również nauczyciela. Później możecie zaangażować w zabawę także resztę uczniów.
5
METODY BEHAWIORALNO-POZNAWCZE

Metody te pomagają dziecku radzić sobie z lękiem. Wiele dzieci z mutyzmem wybiórczym boi się reakcji innych na ich głos lub pytań z ich strony usiłujących ustalić czemu dziecko się nie odzywa. Nauczenie dziecka radzenia sobie z tymi „złymi myślami” pomoże mu przezwyciężyć lęk. Niektóre z takich „leczniczych” myśli mogą brzmieć na przykład „Mój głos brzmi całkiem w porządku”, „Nie ma nic złego w tym, że od czasu do czasu przejmuję się swoim głosem”, „Oni wcale się ze mnie nie śmieją”. Strategie te są najbardziej skuteczne w połączeniu z metodami behawioralnymi opisanymi powyżej.
6
LEKI

Stosuje się je u tych dzieci, u których terapia behawioralna nie daje żadnego skutku. Leki pomagają zmniejszyć lęk i podjąć dalsze leczenie. Najskuteczniejsze są antydepresanty znane jako selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI). Może je przepisać lekarz rodzinny, pediatra lub psychiatra.
7
POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU SZKOŁY

Indywidualna (bez dziecka) rozmowa z nauczycielem

To na rodzicach spoczywa obowiązek poinformowania nauczycieli o zaburzeniu, na jakie cierpi dziecko. Szkoła może zaproponować pomoc psychologa szkolnego. Pracownicy szkoły prawdopodobnie wiedzą czym jest mutyzm wybiórczy, ale na wszelki wypadek możesz uświadomić im, że milczenie dziecka nie jest przejawem jego nieposłuszeństwa, a ono samo lepiej porozumiewa się z innymi, gdy nie czuje dużego lęku. Wyzywanie go, poniżanie, karanie, czy obwinianie za ten stan rzeczy tylko pogarsza sytuację. Poradź nauczycielom, by na początku starali się używać w stosunku do dziecka komunikacji niewerbalnej.

Możesz również zapytać nauczyciela, czy możliwe jest wprowadzenie na lekcjach określonego „rytuału” powitalnego i pożegnalnego, np. „Dzień dobry, mam nadzieję, że wczorajszy wieczór minął wam szczęśliwie”, „Miłego dnia, do zobaczenia jutro”.

Poproś nauczyciela, żeby podczas nieobecności dziecka poinformował jego kolegów i koleżanki o problemie. Niech zrobi to w dyskretny sposób, np.: „Zauważyliście pewnie, że niektórzy ludzie są bardzo nieśmiali. Wasz kolega XX jest tak nieśmiały, że ma to specjalną nazwę – mutyzm wybiórczy. To taki lęk, który sprawia, że jest mu bardzo trudno odezwać się w szkole. Dobra wiadomość jest taka, że wszyscy możemy mu pomóc”.
8
Rozmowa z rodzicami, nauczycielem i dzieckiem

Bardzo ważne jest zapoznanie dziecka z osobami, w towarzystwie których boi się odezwać (np. nauczyciele, wychowawca). Dziecko musi wiedzieć, że może tym osobom zaufać i czuć się w ich obecności bezpiecznie. Gdy spotkasz się z nauczycielem, poinformuj o tym dziecko. Powiedz, że jest to osoba, której dziecko może zaufać. Spróbuj nakreślić bardziej „ludzki” obraz nauczyciela mówiąc dziecku na przykład: „Rozmawiałem dzisiaj z panią Nowak. Chciałbym, żebyś ją poznał. Wyobraź sobie, że ma kotka, zupełnie tak jak ty. To bardzo miła pani, myślę, że bez problemu się dogadacie”.
9
ROZMOWY Z RÓWIEŚNIKAMI, PRZYJACIÓŁMI, SĄSIADAMI I KREWNYMI

Koniecznie musisz na osobności porozmawiać z przyjaciółmi, krewnymi i sąsiadami informując ich o zaburzeniu, na jakie cierpi twoje dziecko. Prawdopodobnie już dawno zauważyli, że ma ono problem z komunikowaniem się, jednak bardzo istotne jest poinformowanie ich, by nie naciskali na dziecko, żeby się odezwało. Wiele osób uważa, że dzieci cierpiące na mutyzm wybiórczy są rozpieszczone lub nieśmiałe, należy więc niejako „wymusić” na nich zabranie głosu w towarzystwie.

Lęk przed mówieniem możecie przełamać:
  • traktując dziecko jak dobrego przyjaciela
  • będąc dla niego miłym
  • zachęcając je do różnego rodzaju aktywności, pytając czy chce włączyć się do gry

Na pewno nie pomoże:
  • zmuszanie dziecka do odezwania się – sprawi to, że będzie jeszcze bardziej przestraszone
  • informowanie innych w jego obecności: „On nie mówi”
  • publiczne przeżywanie, że dziecko zabrało głos (jeszcze bardziej zestresuje je to i onieśmieli) – gdy dziecko odezwie się, potraktuj to jak coś normalnego i spokojnie kontynuuj rozmowę.
10
ODPOWIEDNIE METODY WYCHOWAWCZE

Większość dzieci radzi sobie najlepiej, gdy rodzice stosują umiarkowanie autorytatywne metody wychowawcze. W przypadku dzieci z mutyzmem wybiórczym ma to szczególnie duże znaczenie. Rodzicie powinni okazywać dziecku czułość i wsparcie, ale jednocześnie egzekwować przestrzeganie jasno ustalonych przez nich reguł. Co istotne, karanie dziecka, czy bycie w stosunku do niego surowym rodzicem zupełnie mu nie pomoże. Trzeba znaleźć złoty środek między pozwalaniem mu na wszystko, a przesadnym zakazywaniem.

Najskuteczniejsze metody wychowawcze oznaczają:

  • wytyczanie dzieciom (i młodzieży) jasnych reguł i udzielanie wskazówek, które pozwolą im nauczyć się odpowiedzialności
  • dawanie dzieciom większej swobody, by mogli wykazać się tą odpowiedzialnością
  • spędzanie z dziećmi większej ilości czasu na rozmowach i wspólnych zabawach, dzięki czemu będzie można budować z nimi ciepłe i zdrowe relacje
11
ZMNIEJSZENIE LĘKU I STOPNIOWA ZMIANA ZACHOWANIA

Podstawą skutecznej terapii jest opracowanie planu, w którego realizację zaangażowane będzie nie tylko dziecko, ale również jego rodzice i nauczyciele. Żeby to zrobić:

  • Ustal jakie są plany dziecka na przyszłość. Zapytaj je co chciałoby robić, gdy dorośnie lub kim chciałoby zostać w przyszłości.
  • Znajdź sposób, by wytłumaczyć dziecku jak umiejętność rozmawiania z innymi pomoże mu osiągnąć te cele. Gdy dziecko powie, że chciałoby zostać strażakiem, wytłumacz mu, że najpierw musi skończyć podstawówkę, gimnazjum, liceum, a później jeszcze specjalną szkołę strażacką. Do tego wszystkiego będzie mu potrzebna zdolność rozmawiania z innymi, ale nie ma się czego obawiać – popracujecie nad tym, by nabrało w tym temacie pewności siebie.

    Ustalcie określone cele – od najłatwiejszych do najtrudniejszych i po kolei pracujcie nad osiągnięciem każdego z nich. Wytłumacz dziecku, że nie oczekujesz, że z dnia na dzień przezwycięży swój lęk. Możesz powiedzieć mu na przykład: „Co stałoby się, gdybym teraz kazał ci podnieść 20-kilogramowy plecak? Z pewnością nie dałbyś rady. Nawet sztangista nie uczy się podnoszenia ciężarów w jeden dzień. Ale gdybyśmy zaczęli od 1 kilograma? Uniósłbyś do góry paczkę cukru? No jasne, że tak. A 2 paczki? Gdyby i to ci się udało, zwiększylibyśmy ciężar do 3 kilogramów. Nie przejmuj się, jeśli tym razem nie dałbyś rady. Cofnęlibyśmy się nieco i spróbowalibyśmy z 2,5 kilo. Gdy byłbyś w stanie unieść taki ciężar, znowu spróbowalibyśmy 3 kilogramami. W taki sposób małymi krokami zrobilibyśmy z ciebie sztangistę. Tak samo pokonamy twój lęk przed mówieniem”.
12
Oto lista celów w kolejności od najłatwiejszych do najtrudniejszych:

Najłatwiejsze kroki początkowe
  • komunikacja niewerbalna (np. gestykulowanie, pisanie, wysyłanie maili lub rozmowa na czacie)
  • szeptanie do bliskiej rodziny
  • rozmawianie z innymi za pośrednictwem rodzica

Kroki średnio trudne
  • szeptanie do nauczyciela i kolegów z klasy
  • używanie normalnego głosu odpowiadając „tak” lub „nie” na zadane pytania

Kroki najtrudniejsze
  • udzielanie dłuższych i bardziej złożonych odpowiedzi na pytania otwarte (np. „Co dziś robiłeś?”)
  • nawiązywanie rozmowy z dorosłym, nauczycielem lub rówieśnikiem

    Przypomnij dziecku, że jeśli na jakimś etapie planu nie poradzi sobie, zawsze możecie cofnąć się o krok i wrócić do punktu wyjścia, gdy będzie na to gotowe.
13
NAGRADZANIE SUKCESÓW

Pamiętaj, że radzenie sobie ze strachem i robienie rzeczy, które napawają nas lękiem wymaga nie lada odwagi. Doceniaj każdą sytuację, w której dziecko przełamie swój strach i odezwie się w sytuacji dla niego stresującej. Jednak nie rób z tego powodu scen. Nasili to tylko obawy dziecka, ponieważ przykuje uwagę do jego problemu. Serdeczny uśmiech, mrugnięcie okiem, pokrzepiający dotyk lub cicho wypowiedziane słowo uznania to wszystko, czego twoje dziecko wówczas potrzebuje.

Możesz docenić sukcesy dziecka w inny sposób, wówczas, gdy będziecie już w gronie najbliższych mu osób. Wspólne lody, ulubiony obiad, deser, wyjście do kina – to świetne pomysły wynagrodzenia dziecku jego odwagi. Pamiętaj, że dziecko musi wiedzieć za co zostało nagrodzone. Powiedz na przykład: „Dziś mamy okazję do świętowania. Adam był na lekcji bardzo odważny i zapytał nauczyciela o coś, czego nie zrozumiał. Może uczcimy to i pójdziemy po obiedzie na lody?”.

Pamiętaj, że karanie dziecka za milczenie nie pomoże mu go przezwyciężyć. Nasili jedynie lęk przed mówieniem i sprawi, że dziecku jeszcze trudniej będzie się odezwać.
Jeżeli dziecko nie robi postępów w oczekiwanym prze ciebie tempie, nie poganiaj go. Poczekaj, aż na danym etapie będzie się czuło swobodnie i dopiero wówczas rób krok naprzód. Jeśli okaże się, że jest na to za wcześnie, cofnij się i za jakiś czas spróbuj jeszcze raz.
Strona 1 z 7

Powiązane porady

Podobne porady

Komentarze (6)

* Pola wymagane

Twój e-mail nie będzie widoczny na stronie

Ania
07.12.2015
www.mutyzm.org.pl zapraszam na stronę dla rodziców i specjalistów.
Pokazujemy jak można skutecznie i za darmo pomóc dzieciom z MW, a do tego wzajemnie się wspieramy też za darmo.
florian
17.08.2015
Mój syn też miał problem z mutyzmem i tez pomogła mu Pani Barbara. Przeprowadziła z nim rozmowę, poinstruowała nas co mamy dalej robić i jej poradnia zaczęła prowadzić z nim zajęcia, które po czasie dały znaczny postęp :)
błękitna
12.02.2015
Mam 12 letnią córkę z mutyzmem też nie wiem jak jej pomóc,a nauczyciele nawet nie wiedzą co to jest mutyzm i myślą że to upośledzenie,ręce opadają :( w moim województwie nie ma w ogóle terapeuty który się zajmuje MW. Nie wiem co robić.
róża
12.11.2014
Nie wiem jak pomóc mojemu dziecku,gdy była mała łatwiej pracowała z psychologiem teraz gdy ma 13 lat przestała w ogóle współpracować,czuję się bezsilna...np.nie poddała się szczepieniu ponieważ najpierw lekarz chciał ją zbadać! co jest przecież konieczne...
Pusia
25.08.2014
Farmakologi powinno się unikać, to jest przecież zaburzenie na tle psychicznym, dziecko powinno uporać się z nim bez chemii. Ja ze swoją córeczką chodziłam do poradni "Mówię" w Warszawie i tam po kilku latach terapii (zaznaczam, że bez chemii) udało nam się całkowicie przezwyciężyć zaburzenie.
menio
17.04.2014
Bardzo ważna jest wspólna praca z dobrym terapeutą, który zna się na rzeczy, farmakologia jest oczywiście ostatecznością, a dobry psycholog dziecięcy potrafi zdziałać cuda. Porada dla rodziców ode mnie: Bądźcie cierpliwi i nie gniewajcie się na dziecko.